Joods leven in Suhl: een historische rondleiding vol herinneringen

Joods leven in Suhl: een historische rondleiding vol herinneringen

Op een zonnige zondagochtend kwamen ongeveer 40 leden van de joodse gemeenschap van Erfurt bijeen voor een belangrijke stadsrondleiding in Suhl. Het evenement, dat herinnerde aan de rijke geschiedenis en het joodse erfgoed van de stad, werd geopend door Heidemarie Schwalbe namens de Suhl Alliance for Democracy and Tolerance. De gasten uit Erfurt waren onder de indruk van de plekken van het joodse leven in Suhl die ze bezochten. Ze werden bijzonder nadenkend voor de Sander Villa, bekend als het ‘Judenhaus’, een plek waar meer dan veertig mensen opeengepakt zaten, wat op indrukwekkende wijze de moeilijke levensomstandigheden tijdens het nazi-tijdperk illustreerde. Een artikel in de krant “Shofar” over het leven van Käte Sander had eerder de belangstelling van de gemeenschap in Erfurt gewekt en de betrokkenheid bij de geschiedenis van het joodse leven in Suhl bevorderd.

De joodse geschiedenis in Duitsland gaat ruim 1700 jaar terug. Joden woonden al in de Romeinse provincie Germania Inferior, hoewel hun juridische status vaak beperkt was. Het opwindende is dat Joodse gemeenschappen, bijvoorbeeld in Keulen, voor het eerst werden gedocumenteerd met het decreet van keizer Constantijn in 321. Door de eeuwen heen groeide de Joodse bevolking in Duitsland aanzienlijk, vooral in de 10e en 11e eeuw. Deze hoogtijdagen eindigden in de 14e eeuw met talloze pogroms en vervolgingen die zich door de eeuwen heen zouden herhalen. Toen de nationaal-socialisten in 1933 aan de macht kwamen, bereikte de systematische vervolging een wreed hoogtepunt. Dit betekende dat er na de Tweede Wereldoorlog nog maar een paar Joden in Duitsland over waren; velen waren geëmigreerd of vermoord.

Waardering van Joodse persoonlijkheden

Een lichtend voorbeeld van het Joodse leven in Suhl en daarbuiten is het verhaal van Max Levy-Suhl. Geboren op 14 april 1876 in Suhl als derde kind van een koopmansfamilie, was hij een gerespecteerd neuroloog en psychotherapeut. Met 41 wetenschappelijke publicaties tussen 1904 en 1945 maakte Levy-Suhl gedurende zijn hele carrière indruk op talloze collega's. In 1933 emigreerde hij met zijn vrouw Hildegard en zijn geadopteerde dochter Berta naar Nederland om aan het naziregime te ontsnappen. Levy-Suhl zette zich intensief in voor het welzijn van moeilijk opvoedbare kinderen en richtte een tehuis op in Amersfoort. Zijn leven eindigde tragisch door zelfmoord op 26 september 1947 in Amsterdam.

Het verhaal van Levy-Suhl weerspiegelt de uitdagingen waarmee joodse professionals te maken kregen tijdens en na het nazi-tijdperk. Hij was de enige van de drie Duits-joodse psychoanalytici die in 1933 naar Nederland emigreerden om de vervolging te overleven. Zijn vrouw stierf twee en een half jaar na hem, wat de eenzaamheid en het lijden benadrukt die velen in deze periode hebben ervaren. Het aanhoudende antisemitisme in Duitsland, dat toenam na de terroristische aanval van Hamas op Israël op 7 oktober 2023, laat zien dat de Joodse gemeenschap nog steeds niet alleen met de geschiedenis wordt geconfronteerd, maar ook met de huidige uitdagingen.

Tegenwoordig zijn er in totaal ongeveer 95.000 leden in Joodse gemeenschappen in Duitsland, die zichzelf hebben georganiseerd in 104 gemeenschappen in de Centrale Raad van Joden. Ondanks de bloeiende Joodse gemeenschappen blijft de veiligheidssituatie gespannen, wat blijkt uit de vooroordelen en bedreigingen die nog steeds bestaan.

Door middel van evenementen zoals de stadstour bevorderen de gemeenschap van Erfurt en de inwoners van Suhl het bewustzijn van de belangrijke rol die het joodse leven speelde en nog steeds speelt in hun steden, en laat daarmee zien dat de dialoog over het verleden en de hoop op een betere toekomst hand in hand moeten gaan.