75 lat Rady Europy: Jubileuszowa Konferencja na rzecz Demokracji i Praw Człowieka

75 lat Rady Europy: Jubileuszowa Konferencja na rzecz Demokracji i Praw Człowieka

Obecnie w sercu Europy otwiera się bardzo decydujący rozdział. Założona 5 maja 1949 r. Rada Europy na przestrzeni lat wniosła znaczący wkład w ochronę praw człowieka, promowanie demokracji i praworządności. 25 czerwca 2025 roku w Strasburgu zostało podpisane dwustronne porozumienie w sprawie „Specjalnego Trybunału do spraw Zbrodni Agresji przeciwko Ukrainie” pomiędzy Ukrainą a Radą Europy. Celem tego trybunału jest pociągnięcie rosyjskich przywódców do odpowiedzialności za agresywną wojnę przeciwko Ukrainie, która narusza prawo międzynarodowe. Jest to kolejny krok w stronę wzmocnienia międzynarodowej ochrony prawnej i bardziej zdecydowanego zwalczania naruszeń praw człowieka. Jak donosi Tagesschau, siedziba nowego trybunału specjalnego będzie mieściła się w Hadze.

O co właściwie chodzi z tym trybunałem? Specjalny trybunał będzie odgrywał kluczową rolę w rozpatrywaniu zbrodni wojennych. Będzie stanowić alternatywę dla istniejących trzech opcji: krajowych sądów karnych na Ukrainie, Międzynarodowego Trybunału Karnego i sądów krajowych innych państw. Traktat powołujący trybunał zamyka lukę prawną, która istniała wcześniej w ściganiu zbrodni agresji. W czasie, gdy Rosja ignoruje swoje zobowiązania wynikające z umów międzynarodowych, ten trybunał staje się jeszcze bardziej istotny.

Ważne wydarzenie rocznicowe

W tym roku obchodzony jest kolejny kamień milowy w historii Rady Europy: Niemcy mogą wspominać 75 lat członkostwa. Obchody rocznicowe odbyły się 8 lipca 2025 r. w Ministerstwie Spraw Zagranicznych w Berlinie i zgromadziły ponad 400 uczestników z różnych obszarów, którzy wymienili poglądy na temat wsparcia dla Ukrainy, presji na struktury demokratyczne oraz wyzwań stojących przed Radą Europy. Konferencja ta została zorganizowana we współpracy z Federalnym Ministerstwem Spraw Zagranicznych i Ruchem Europejskim Germany e.V.

Oczywiście Rada Europy nie tylko znajduje się na pierwszych stronach gazet ze względu na swoje osiągnięcia organizacyjne. Kamieniami milowymi w jego twórczości jest ponad 200 konwencji i protokołów, w tym słynna Europejska Konwencja Praw Człowieka (EKPC) i Konwencja Stambulska. Instrumenty te chronią prawa ponad 700 milionów ludzi w 46 państwach członkowskich, jak podkreśla Instytut Praw Człowieka.

Wyzwania Rady Europy

Wykluczenie Rosji z tej organizacji w następstwie ataku na Ukrainę zagroziło stabilności Rady Europy. Problemy z finansowaniem spowodowane tym wykluczeniem utrudniają niezależne monitorowanie praw człowieka, które w żaden sposób nie może być zgodne z prawami człowieka. Wyzwania stojące przed Radą Europy są różnorodne. Polityczne wezwania do opuszczenia Europejskiej Konwencji Praw Człowieka stały się głośniejsze w niektórych państwach członkowskich, co zagraża praworządności.

Obecnie ważne jest, aby Rada Europy nadal działała jako siła napędowa ochrony praw człowieka i pilnie zajęła się kwestiami sztucznej inteligencji i środowiska. Inicjatywy takie jak Protokół fakultatywny w sprawie prawa do czystego, zdrowego i zrównoważonego środowiska znajdują się w blokach wyjściowych i wymagają wsparcia wszystkich państw członkowskich.

W czasie, gdy demokracja i prawa człowieka na całym świecie znajdują się pod presją, państwa członkowskie Rady Europy mają do odegrania kluczową rolę. Czas pokaże, czy Rada Europy sprosta temu wyzwaniu i jaki wpływ będzie miał nowy specjalny trybunał na międzynarodową sytuację prawną. Jasne jest jednak, że kroki Rady Europy są dalekosiężne i będą miały znaczący wpływ na teraźniejszość i przyszłość Europy.