Inhuldiging van het eerste monument voor Poolse slachtoffers in Berlijn!

Inhuldiging van het eerste monument voor Poolse slachtoffers in Berlijn!

Op 16 juni 2025 werd in Berlijn een belangrijk monument voor de Poolse slachtoffers van de Duitse aanval tijdens de Tweede Wereldoorlog ingehuldigd. Deze daad moet niet alleen de slachtoffers herdenken, maar ook gezien worden als een stap in de richting van toenadering tussen Duitsland en Polen. De inhuldiging vond plaats op de plek van de voormalige Kroll Opera, die in 1957 werd gesloopt. De Duitse staatsminister van Cultuur, Wolfram Weimer, en een vertegenwoordiger van de Poolse ambassade waren bij deze ceremonie aanwezig. Ook Heiko Maas, voormalig minister van Buitenlandse Zaken en voorzitter van het Duits-Polen Instituut, was aanwezig.

De aanval van de Duitse Wehrmacht op Polen begon op 1 september 1939, toen Adolf Hitler de oorlog verklaarde. Tot op de dag van vandaag staat de relatie tussen de twee landen economisch en politiek onder druk door de gevolgen van dit verschrikkelijke conflict. Het monument in Berlijn is echter slechts een tijdelijke maatregel; Er zijn al plannen voor een permanent monument en een Duits-Pools huis. In 2020 gaf de Duitse Bondsdag de federale regering de opdracht een herdenkingsplaats te creëren om de nagedachtenis van de Poolse slachtoffers te bewaren en het historische beleid tussen de naties opnieuw vorm te geven.

Belaste historische politiek

Maar niet alleen herdenkingsplaatsen zijn belangrijk. De kwestie van de herstelbetalingen zet de betrekkingen tussen Duitsland en Polen zwaar onder druk. Deze eisen komen voort uit de enorme verliezen en schade die Polen tijdens de Tweede Wereldoorlog heeft geleden. Volgens de Poolse regering en politieke vertegenwoordigers, vooral van de PiS-partij, wordt het bedrag dat Duitsland voor de schade moet betalen geschat op ruim 1,3 biljoen euro. Deze eisen werden echter duidelijk afgewezen door de federale regering in Duitsland. Minister van Buitenlandse Zaken Annalena Baerbock benadrukte dat de juridische kwestie voor Duitsland is opgehelderd en dat de federale regering niet bereid is onderhandelingen over herstelbetalingen aan te gaan.

Historisch gezien gaat het probleem terug tot de Conferentie van Potsdam van 1945, waar werd besloten dat Polen gecompenseerd moest worden door middel van ontmanteling in de door de Sovjet-Unie bezette zone en door middel van Duitse buitenlandse activa. De federale regering beschouwt het Twee Plus Vier-verdrag van 1990 echter als het punt waarop deze kwestie van herstelbetalingen uiteindelijk werd afgerond. In het verdrag, dat Polen niet ondertekende, stond dat de Oder-Neisse-grens moest worden aanvaard als de nieuwe oostgrens van Duitsland en dat Polen na de oorlog had afgezien van verdere herstelbetalingen.

De politieke context

Het Duitse standpunt wordt door de Poolse regering, vooral onder premier Mateusz Morawiecki, als ontoereikend beschouwd. De PiS brengt de kwestie van herstelbetalingen al jaren ter sprake en riep eind 2022 in een diplomatieke nota op tot een bedrag van 1,3 biljoen euro. Ter ondersteuning hiervan werd een gezamenlijk juridisch advies opgesteld door Duitse en Poolse advocaten, maar daarin werd geconcludeerd dat Polen geen recht had op herstelbetalingen. Dit leidde tot verdere discussie en onenigheid binnen beide landen.

De Poolse politiek is verdeeld omdat, terwijl het vorige leiderschap onder Donald Tusk zich niet langer actief bezighield met de kwestie van herstelbetalingen, de huidige regering de noodzaak ziet om de achterstand in te halen en vasthoudt aan haar eisen. De druk om op internationaal niveau te pleiten voor erkenning en compensatie groeit. En zelfs als de kwestie van de herstelbetalingen een hot topic blijft, zou het onlangs ingehuldigde monument in Berlijn een teken kunnen zijn van een nieuwe dialoog tussen de twee naties.

Het valt nog te bezien of deze dialoog er uiteindelijk toe zal leiden dat het oude lijden van de Poolse slachtoffers wordt erkend. De discussie over gerechtigheid en herstel staat echter nog maar aan het begin en zal de betrekkingen tussen Duitsland en Polen vorm blijven geven.

Voor meer informatie over de herdenkings- en herstelbetalingen kunt u terecht in de artikelen van NZZ, Wikipedia, En dagelijks nieuws.