Inauguracja pierwszego pomnika polskich ofiar w Berlinie!

Inauguracja pierwszego pomnika polskich ofiar w Berlinie!

16 czerwca 2025 r. w Berlinie odsłonięto znaczący pomnik poświęcony polskim ofiarom niemieckiego ataku podczas II wojny światowej. Akt ten powinien być nie tylko upamiętnieniem ofiar, ale także postrzegany jako krok w kierunku zbliżenia Niemiec i Polski. Inauguracja odbyła się na terenie dawnej Opery Kroll, która została zburzona w 1957 roku. W uroczystości uczestniczyli Minister Stanu ds. Kultury Niemiec Wolfram Weimer oraz przedstawiciel Ambasady RP. Obecny był także Heiko Maas, były minister spraw zagranicznych i prezes Niemieckiego Instytutu Polskiego.

Atak niemieckiego Wehrmachtu na Polskę rozpoczął się 1 września 1939 r., kiedy Adolf Hitler wypowiedział wojnę. Do dziś stosunki między obydwoma krajami są napięte gospodarczo i politycznie ze względu na konsekwencje tego straszliwego konfliktu. Pomnik w Berlinie jest jednak środkiem tymczasowym; W planach jest już stały pomnik i dom niemiecko-polski. W 2020 roku niemiecki Bundestag zlecił rządowi federalnemu utworzenie miejsca pamięci mającego na celu zachowanie pamięci o polskich ofiarach i przekształcenie polityki historycznej między narodami.

Obciążona polityka historyczna

Ale nie tylko miejsca pamięci są ważne. Kwestia żądań reparacyjnych mocno obciąża stosunki między Niemcami a Polską. Żądania te wynikają z ogromnych strat i zniszczeń, jakie Polska poniosła w czasie II wojny światowej. Zdaniem polskiego rządu i przedstawicieli politycznych, zwłaszcza partii PiS, kwotę, jaką Niemcy powinny zapłacić za szkody, szacuje się na ponad 1,3 biliona euro. Żądania te zostały jednak wyraźnie odrzucone przez rząd federalny w Niemczech. Minister spraw zagranicznych Annalena Baerbock podkreśliła, że ​​kwestia prawna dla Niemiec została wyjaśniona, a rząd federalny nie jest przygotowany na podjęcie negocjacji w sprawie reparacji.

Historycznie problem sięga czasów konferencji w Poczdamie w 1945 r., na której ustalono, że Polsce należy zrekompensować straty w drodze demontażu w strefie okupowanej przez Sowietów oraz poprzez niemieckie aktywa zagraniczne. Jednakże rząd federalny postrzega Traktat dwa plus cztery z 1990 r. jako moment, w którym ostatecznie zakończono kwestię reparacji. Traktat, którego Polska nie podpisała, stanowił, że granica Odry i Nysy ma zostać przyjęta jako nowa wschodnia granica Niemiec, a Polska po wojnie zrzekła się dalszych wypłat odszkodowań.

Kontekst polityczny

Stanowisko Niemiec uważa polski rząd, zwłaszcza za premiera Mateusza Morawieckiego, za niewystarczające. PiS od lat podnosi kwestię reparacji i na koniec 2022 roku w nocie dyplomatycznej domagał się kwoty 1,3 bln euro. Na poparcie tego niemiecka i polska prawniczka przygotowała wspólną opinię prawną, w której stwierdziła, że ​​Polsce nie przysługuje reparacja. Doprowadziło to do dalszych dyskusji i nieporozumień w obu narodach.

Polska polityka jest podzielona, ​​bo o ile poprzednie przywództwo Donalda Tuska nie zajmowało się już aktywnie kwestią reparacji, o tyle obecny rząd widzi potrzebę nadrobienia zaległości i podtrzymuje swoje żądania. Rośnie presja na rzecz uznania i odszkodowania na szczeblu międzynarodowym. I nawet jeśli kwestia żądań odszkodowań pozostanie gorącym tematem, nowo odsłonięty pomnik w Berlinie może być oznaką nowego dialogu między obydwoma narodami.

Czas pokaże, czy dialog ten ostatecznie doprowadzi do uznania dawnych cierpień polskich ofiar. Jednak dyskusja o sprawiedliwości i zadośćuczynieniu jest dopiero na początku i będzie nadal kształtować stosunki między Niemcami a Polską.

Więcej informacji na temat żądań memoriału i odszkodowań można znaleźć w artykułach autorstwa NZZ, Wikipedia, I codzienne wiadomości.