Oorlogsmisdadigers in Duitsland: gerechtigheid of verstoppertje?

Oorlogsmisdadigers in Duitsland: gerechtigheid of verstoppertje?

De vraag of Duitsland een veilige haven is voor oorlogsmisdadigers houdt niet alleen advocaten bezig, maar ook de betrokken samenleving. In de nieuwe serie ‘Amnesty Duitsland’ op WDR 5, gemodereerd door Azadê Peşmen, wordt dit explosieve onderwerp diepgaand onderzocht. De vijfdelige serie belicht gevallen van oorlogsmisdadigers die ondanks hun wreedheden in Duitsland leven, en roept de vraag op hoe ver het streven naar gerechtigheid kan reiken. De confrontatie met kolonel Anwar Raslan, een voormalige agent van de geheime dienst uit Syrië, geeft een intimiderend inzicht in wat mogelijk lijkt in Duitsland. Een vluchteling herkende hem in Berlijn en confronteerde hem met zijn misdaden, die het onderwerp waren van het Koblenz-proces. De kwestie van gerechtigheid voor de slachtoffers wordt keer op keer ter sprake gebracht. [WDR] doet verslag van hoe Luis Kyburg, een Argentijnse militaire commandant, ongestoord in Berlijn leeft, ook al wordt hij gezocht wegens misdaden tegen de menselijkheid. Waarom wordt hij niet uitgeleverd aan Argentinië?

Een van de meest voorkomende excuses voor passiviteit is het slecht functioneren van de internationale wetten. De Bondsdag heeft de Holodomor, een genocide die in de jaren dertig het leven kostte aan zeven miljoen Oekraïners, erkend als ‘moord door honger’. Dit zendt een krachtige politieke boodschap uit, maar houdt verband met het feit dat het tientallen jaren kan duren om in het reine te komen met dergelijk massaal geweld. [Deutschlandfunk] benadrukt dat de wettelijke definitie van genocide, bedacht door Raphael Lemkin in 1944 en vastgelegd in de VN-Genocideconventie van 1948, zowel juridische als politieke betekenis heeft. Dit verdrag is een reactie op de wreedheden van de nazi’s en sluit immuniteit voor staatshoofden uit, wat van cruciaal belang is voor de vervolging van oorlogsmisdadigers in Duitsland.

Genocide en gerechtigheid

Maar wat definieert genocide eigenlijk? Volgens het VN Genocideverdrag gaat het om moorden, het toebrengen van ernstig lijden of het doelbewust creëren van levensomstandigheden die erop gericht zijn een groep te vernietigen. In deze context spreekt de [Genocideconventie] over daden gepleegd tegen nationale, etnische, raciale of religieuze groepen. Deze definitie zorgt ervoor dat de intentie om te vernietigen al als genocide wordt beschouwd, ongeacht hoeveel leden er daadwerkelijk zijn vermoord.

Maar een blik op het verleden leert ook dat het streven naar gerechtigheid vaak tot stilstand komt. De laatste aflevering van ‘Amnesty Duitsland’ gaat over de Sivas-aanval in 1993, waarbij islamisten een hotel in brand staken waar alevitische festivaldeelnemers logeerden. Tientallen jaren later leven sommige daders nog steeds ongehinderd in Duitsland. Waarom is het beginsel van het universele recht hier niet van toepassing? Deze vragen resoneren door de hele serie en laten zien dat het om veel meer gaat dan alleen juridische toeschrijvingen. Uiteindelijk is het een sociale taak om zowel in het reine te komen met het verleden als om de zachte vragen van de mensheid te beantwoorden.

Het leven met dergelijke onopgeloste vragen vereist niet alleen een juridische herwaardering, maar ook een sociale heroverweging. Gezien de historische last kan de weg naar gerechtigheid een hobbelige weg zijn, maar deze leidt onvermijdelijk via verlichting en kritisch debat. Laten we verbaasd zijn over de ontwikkelingen die de komende maanden zowel het juridische kader als ons sociale bewustzijn zullen bepalen.