Vijandelijke banken: hoe de steden van Thüringen daklozen uitsluiten

Vijandelijke banken: hoe de steden van Thüringen daklozen uitsluiten

De afgelopen jaren heeft zich in Duitse steden een trend gevestigd die de inrichting van de openbare ruimte permanent verandert: defensieve architectuur. Dit wordt steeds vaker gebruikt om het voor bepaalde groepen mensen moeilijker te maken om op bepaalde plekken te verblijven. Een goed voorbeeld hiervan zijn de parkbanken met metalen pinnen, die in Thüringen steeds populairder worden. Luidruchtig thüeringen.de Frank Eckardt, hoogleraar sociale wetenschappen stadsplanning aan de Bauhaus Universiteit Weimar, meldt dat dergelijke maatregelen sinds het begin van de jaren 2000 zijn waargenomen.

In steden als Erfurt, Jena, Weimar, Suhl en Gera worden vaak elementen van defensieve architectuur gebruikt, bijvoorbeeld om vandalisme te voorkomen of om vrijwel onbruikbare zitplaatsen te creëren. In Eisenach zijn banken voorzien van armleuningen om liggen en slapen te voorkomen. Dit ontwerp heeft voor veel mensen echter verstrekkende gevolgen voor de realiteit van het leven. Vooral daklozen worden getroffen door deze maatregelen, omdat hun mogelijkheden om uit te rusten in de openbare ruimte of om statiegeldflessen in te zamelen drastisch worden beperkt.

De achtergrond en recensies

Het verhaal rond defensieve architectuur beschrijft een behoefte aan veiligheid die probeert de sociale wanorde onder controle te houden door middel van structurele veranderingen. Dit wordt geflankeerd door het gevestigde concept van ‘verdedigbare ruimte’, dat oorspronkelijk in de jaren zeventig in New York werd bedacht. Critici, zoals op de website defensiearchitectuur.org Zie dit als een neoliberale ontwikkeling die gemarginaliseerde groepen verdrijft en sociale ongelijkheid bevordert.

De architectuur wordt in één adem besproken met termen als vijandig ontwerp, anti-daklozenarchitectuur en vijandige architectuur. Dit laatste wordt luid abes-online.com vaak gezien als een eufemistische omschrijving die het inhumane karakter van deze maatregelen ondermijnt. Het gebruik van dergelijke ontwerpen heeft niet alleen betrekking op banken, maar strekt zich ook uit tot andere details in stedelijke ruimtes - van puntige hekken tot verdeelde zitplekken.

De noodzaak van een inclusieve planning

Stadsbesturen beweren vaak dat defensieve architectuur niet specifiek is gepland en leggen in plaats daarvan de nadruk op ontwerpaspecten en duurzaamheid. Of dit aanvaardbaar is, staat echter ter discussie, aangezien de openbare ruimte voor alle burgers toegankelijk moet zijn. Julia Neumeyer, een straathoekwerker uit Erfurt, wijst erop dat veel daklozen afhankelijk zijn van drukke gebieden en dat defensieve maatregelen hun situatie nog moeilijker maken. Eckardt eist dat er bij stadsplanning en stadsbeheer rekening wordt gehouden met de behoeften van alle burgers, zodat de openbare ruimte echt voor iedereen toegankelijk wordt.

In een tijd waarin sociale rechtvaardigheid en inclusie steeds belangrijker worden, is de architectuur van deze defensieve maatregelen een cruciaal aandachtspunt. De vraag blijft: hoe kunnen steden ruimtes creëren die zowel veilig als gastvrij zijn, zonder bepaalde bevolkingsgroepen uit te sluiten? Een uitdaging die nog steeds veel antwoorden vereist.